 |
|
|
|
Newsletter - Οκτώβριος 2008
Αγαπητοί φίλοι,
πέρα απά τα προϊοντικά νέα μας, σας παρουσιάζουμε επιστημονικά νέα αστρονομίας, μέσα από μια σειρά άρθρων της αστροφυσικού Ελένης Χατζηχρήστου. Τα επιστημονικά νέα θα σας αποστέλλονται δύο φορές το μήνα έτσι ώστε να έχετε μια πλήρη εικόνα των φαινονομένων κάθε μήνα.
Γράφει η Αστροφυσικός Ελένη Χατζηχρήστου
Αυτό το μήνα οι πλανήτες προσφέρουν υπερθέαμα το ίδιο και βροχές μετεωροειδών Δρακωνίδες, Ωριωνίδες και Ταυρίδες. Η Σελήνη, καθώς κινείται στον ουρανό στη διάρκεια του μήνα περνάει πότε κοντά στον ένα πλανήτη και πότε κοντά στον άλλο, διευκολύνοντάς μας να τους βρούμε στον ουρανό. Ο αστερισμός Ανδρομέδα είναι ψηλά στον ουρανό (φωτογραφία). Ο Ταύρος αρχίζει κι’αυτός να παίρνει σιγά-σιγά τη θέση του στο στερέωμα εκτοπίζοντας τους υδάτινους αστερισμούς. Τέλος, αν και έχουμε μπεί για τα καλά στο φθινόπωρο, μετά τη δύση του Ήλιου μπορούμε ακόμη να δούμε το Θερινό Τρίγωνο.
Η Ανδρομέδα στον ουρανό του Οκτωβρίου
Φθινοπωρινες Βροχες Μετεωροειδων
Οι Δρακωνίδες είναι μια μικρή βροχή μετεωροειδών και διαρκεί ελάχιστα με κορύφωση γύρω στις 7-9 Οκτωβρίου. Τα μετεωροειδή φαίνονται να ξεπηδούν από τον Δράκοντα (μεταξύ Μικρής και Μεγάλης Άρκτου), εξ’ ού και το όνομά τους (σε προηγούμενο άρθρο αναλύσαμε τους λόγους της φαινόμενης κατεύθυνσης, του ακτινοβόλου σημείου όπως λέγεται, των μετεωροειδών). Οι Δρακωνίδες οφείλονται στο πέρασμα του κομήτη Giacobini-Zinner.
Οι Ωριωνίδες ξεκινούν λίγο αργότερα, γύρω στις 15 Οκτωβρίου και κορυφώνονται στις 21, για να εξαφανιστούν σιγά-σιγά λίγες ημέρες αργότερα. Είναι από τις εντυπωσιακές βροχές μετεωροειδών. Κατά τη διάρκεια της κορύφωσης, και αν οι καιρτικές συνθήκες και η έλλιψη φωτισμού το επιτρέπουν, μπορούμε να δούμε μέχρι και 25 μετεωροειδή την ώρα! Οι Ωριωνίδες οφείλονται στα υπολείμματα του περάσματος του κομήτη Halley και φαίνονται να πρέρχονται από την κατεύθυνση που βρίσκεται ο Ωρίωνας.
Στο τέλος του μήνα μια ακόμη βροχή μετεωροειδών, οι Ταυρίδες, με κορύφωση τις πρώτες ημέρες του Νοέμβρη. Είναι λιγότερο εντυπυσιακοί (περίπου 10 μετεωροειδή την ώρα) και προέρχονται από τα υπολείμματα του περάσματος του (σχετικά συχνού επισκέπτη) κομήτη Encke.
Η βροχή Ωριωνίδων στις 21 Οκτωβρίου 1996 (V. Winter - ICSTARS)
Σεληνη
Πρώτο τέταρτο στις 7, πανσέληνος στις 14, τελευταίο τέταρτο στις 21 και νέα Σελήνη στις 28 Οκτωβρίου. Την 1η του μήνα το μικρό «νύχι» της Σελήνης θα είναι κοντά στην Αφροδίτη. Τις αμέσως επόμενες ημέρες η Σελήνη βρίσκεται ακριβώς πάνω από τον Αντάρη, το φωτεινότερο άστρο του Σκορπιού. Στις 6 η Σελήνη είναι στον Τοξότη, απέχοντας μόλις 5.5 μοίρες από τον Δία. Στις 16 Οκτωβρίου, μόλις δύο ημέρες μετά την Πανσέληνο, η Σελήνη πλησιάζει τις Πλειάδες και τις πρώτες πρωινές ώρες τις επικαλύπτει (τουλάχιστον από γεωγραφικά μήκη και πλάτη αντίστοιχα της βόρειας κεντρικής Αμερικής). Κι’ακόμη, στις 5 Οκτωβρίου η Σελήνη βρίσκεται στο απόγειο και στις 17 Οκτωβρίου στο περίγειό της.
Πλανητες
Πριν από την ανατολή του Ήλιου θα δούμε δυο πλανήτες:
Ο Κρόνος στην αρχή του μήνα ανατέλλει 2 ώρες πριν τον Ήλιο στο αστερισμό Λέων και έχει μέγεθος 1.7. Το φωτεινότερο άστρο του Λέοντα, ο Βασιλίσκος, έχει το ίδιο αστρονομικό μέγεθος. Προς το τέλος του μήνα ο Κρόνος ανατέλλει 4 ώρες πριν τον Ήλιο και είναι ελαφρά λαμπρότερος, επομένως θα μπορούμε άνετα να τον θαυμάσουμε.
Ο Ερμής αρχίζει να είναι ορατός περίπου στο μέσον του μήνα. Στις 22 του μήνα θα βρίσκεται στην πιο δυτική του θέση, ανατέλλοντας 1 ώρα πριν τον Ήλιο με αστρονομικό μέγεθος 0.6. Μετά από αυτή τη νύχτα θα αρχίσει να πλησιάζει όλο και περισσότερο τον ανατέλλοντα Ήλιο.
Η Αφροδίτη
Μετά την δύση του Ήλιου θα έχουμε περισσότερους πλανήτες να θαυμάσουμε:
Η Αφροδίτη δύει μια ώρα μετά τον Ήλιο και έχει μέγεθος -1.9 στην αρχή του μήνα. Μέχρι το τέλος του μήνα η Αφροδίτη θα μετατοπιστεί από τον Ζυγό στον Οφιούχο και θα δύει δύο ώρες μετά τον Ήλιο.
Ο Άρης έχει μέγεθος μόλις 3.6 και στην αρχή του μήνα δύει μια ώρα μετά τον Ήλιο ενώ μέρα με τη μέρα τον πλησιάζει όλο και περισσότερο και στο τέλος του μήνα δύει μόλις μισή ώρα μετά τον Ήλιο. Επομένως, και λόγω του αμυδρού αστρονομικού μεγέθους του, θα είναι πολύ δύσκολα ορατός στον ουρανό του Οκτωβρίου.
Ο Δίας εξακολουθεί να βασιλεύει στον νυκτερινό ουρανό του φθινοπώρου. Με αστρονομικό μέγεθος -2.1 δεν μπορεί να τον χάσετε. Θα είναι στον Τοξότη περιμένοντας τις φωτογραφικές μηχανές να τον αποθανατίσουν.
Ο Ουρανός στον Υδροχόο με αστρονομικό μέγεθος μόλις 6, δηλαδή στα όρια της ορατότητας.
Ο Ποσειδώνας στον Κριό είναι ακόμη πιο αμυδρός (αστρονομικό μέγεθος 8) και μόνο με ένα καλό τηλεσκόπιο θα μπορέσουμε να τον δούμε.
Αναλυτικο Αστρονομικο Ημερολογιο
2: Οκτωβρίου: Η Αφροδίτη στα δεξιά της Σελήνης, λίγο μετά το ηλιοβασίλεμα, στο νοτιοδυτικό ορίζοντα..
4 Οκτωβρίου: Ο Αντάρης (στον Σκορπιό) στα δεξιά της Σελήνης
6 Οκτωβρίου: Ο λαμπρός Δίας πάνω από την Σελήνη στην αρχή της νύκτας.
16 Οκτωβρίου: Η Σελήνη επικαλύπτει μερικά άστρα των Πλειάδων.
22 Οκτωβρίου: Ο Ερμής στη μεγαλύτερη απομάκρυνσή του από τον Ήλιο αυτό το μήνα. Ορατός χαμηλά στον ανατολικό ορίζονται 45 λεπτά πριν την ανατολή του Ήλιου.
23 Οκτωβρίου: Το άστρο Βασιλίσκος (Λέων) κάτω αριστερά της Σελήνης στον πρωινό ουρανό. Ο Κρόνος βρίσκεται ακριβώς από κάτω.
24-25 Οκτωβρίου: Ο Κρόνος κάτω αριστερά και διαδοχικά πάνω αριστερά της Σελήνης.
26-27 Οκτωβρίου: Το ζευγάρι Ερμής-Σελήνη εμφανίζεται χαμηλά στον ανατολικό ορίζοντα το ξημέρωμα.
31 Οκτωβρίου: Το άστρο Αντάρης ακριβώς δεξιά της Σελήνης, χαμηλά στο νοτιοδυτικό ορίζοντα, μετά τη Δύση. Η λαμπρή Αφροδίτη τους κοιτάζει από πάνω. Κι’ ακόμη, ο Αστεροειδής 13681 Monty Python στο κοντινότερο πλησίασμά του στη Γη (2.145 αστρονομικές μονάδες).
Πηγές:
http://www.synapses.co.uk/astro/monthnxt.html
http://stargazing.suite101.com/article.cfm/the_night_sky_for_august_2008
http://www.astronomynow.com/sky_charts.html
http://stardate.org/nightsky/almanac/
Ο ουρανός της εβδομάδας και από το: http://www.skyandtelescope.com/
Ο νυκτερινός ουρανός καθημερινά: http://www.astro.noa.gr/AlmanacIAA/iaa_today.htm
Εφαρμογές Java και εικονικά εργαλεία για την αναπαραγωγή του νυκτερινού ουρανού από το γεωγραφικό πλάτος και μήκος που βρίσκεστε:
http://space.about.com/od/computerresources/tp/2008AugSkyGuide.htm
http://www.oras.org/stargazer/applet.html
Γράφει η Αστροφυσικός Ελένη Χατζηχρήστου
Πρόσφατα, αστρονόμοι χρησιμοποίησαν το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble για να μελετήσουν περί τους 70 «τοπικούς» γαλαξίες και κατόρθωσαν να φωτογραφίσουν τα περίπου 14 δισεκατομμύρια άστρα τους! Όλοι αυτοί οι γαλαξίες είναι σχετικά κοντά μας, σε αποστάσεις 6.5 ως 13 εκατομμυρίων ετών φωτός. Ένας από τους λόγους που οι επιστήμονες θέλουν να μελετήσουν κοντινούς γαλαξίες είναι γιατί η μικρή απόστασή τους μας επιτρέπει να φωτογραφήσουμε ξεχωριστά τα πιο λαμπρά τους άστρα. Κάτι που φυσικά δεν μπορεί να γίνει με τους μακρινότερους γαλαξίες, των οποίων το φως είναι το αποτέλεσμα του αθροίσματος όλων των άστρων μαζί, αφού τα τηλεσκόπιά μας δεν έχουν ακόμη την απαραίτητη διακριτική ικανότητα για να τα απομονώσουν.
Ο σπειροειδής γαλαξίας NGC253 περιέχει πολλά νεαρά (μπλε) άστρα. Ή σκούρα νηματοειδής μορφή είναι μεσοαστρική σκόνη και κρύο αέριο του γαλαξία. Ο NGC253 βρίσκεται σε απόσταση 13 εκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη.
Και γιατί είναι αυτό τόσο σημαντικό; Γιατί μετρώντας την λαμπρότητα και τα χρώματα (συνδυασμοί διαφόρων μηκών κύματος) των άστρων μπορούμε να κατανοήσουμε τον τρόπο που γεννήθηκε και μεγάλωσε ένας γαλαξίας. Ειδικότερα μπορούμε να υπολογίσουμε με μεγάλη ακρίβεια πόσο συχνά και πόσα νέα άστρα δημιούργησε από τότε που γεννήθηκε.
Τώρα καταφέρνοντας να κάνουμε κάτι τέτοιο για όλους ανεξαιρέτως τους γαλαξίες της γειτονιάς μας, μπορούμε να είμαστε σίγουροι οτι τα συμπεράσματα μας δεν θα έχουν επηρεαστεί από κάποιο «ανθρώπινο» παράγοντα (αυτό συμβαίνει όταν συχνά οι ερευνητές αποφασίζουν να μελετήσουν τον ένα ή τον άλλο γαλαξία ξεχωριστά, είτε γιατί φαίνεται μεγαλύτερος είτε γιατί είναι ορατός μια συγκεκριμένη εποχή του χρόνου, και μετά γενικεύουν τα συμπεράσματά τους για όλους τους γαλαξίες).
Ο σπειροειδής γαλαξίας NGC300, με τα περισσότερα νεαρά άστρα του συγκεντρωμένα στη σπειροειδή δομή του. Οι κίτρινες περιοχές αντιστοιχούν σε θερμό ιονισμένο αέριο. Ο NGC300 βρίσκετα σε απόσταση μόλις 7 εκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη.
Οι αστρονόμοι υποθέτους οτι ίσως οι κοντινοί μας γαλαξίες να είναι το αντίστοιχο της γηραιάς ηλικίας των νεαρών γαλαξιών που βλέπουμε σε μεγάλες αποστάσεις (άρα πίσω στο χρόνο) στο Σύμπαν. Εκείνοι οι γαλαξίες δημιουργούσαν άστρα με εκρηκτικούς ρυθμούς, επομένως αν η παραπάνω υπόυθεση είναι σωστή θα πρέπει να ανακαλύψουμε απομεινάρια αυτης της εκρηκτικής δημιουργίας άστρων και στους κοντινούς μας γαλαξίες.
Ο γαλαξίας NGC3077 περιέχει σκοτεινά νέφη κοντά στον πυρήνα του, που μάλλον είναι υπολείμματα από τις βαρυτικές αλληλεπιδράσεις του με τους μεγαλλυτερους αό τους γείτονές του γαλαξίες. Ο NGC3077 βρίσκεται σε απόσταση 12.5 εκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη.
Ρίχνοντας μια ματιά στις πρόσφατες εικόνες του Hubble ανακαλύπτουμε μια εξαιρετικά μεγάλη ποικιλία γαλαξιών σε χρώματα, ηλικίες και είδη άστρων, μεγέθη, σχήματα. Μάλιστα, η ανάλυση μερικών γνωστών και μεγάλων γαλαξιών ανάμεσά τους, περιοχή προς περιοχή, επιτρέπει να δούθμε πώς η δημιουργία και εξέλιξη των άστρων ενός γαλαξκία επηρεάζει τον τρόπο που αυτός εξελίχθηκε. Ένα παράδειγμα είναι ο μεγάλος σπειροειδής γαλαξίας Μ81. Τα περισσότερα άστρα του δίσκου του δημιουργήθηκαν πριν 7 δισεκατομμύρια χρόνια. Όταν τα μεγαλύτερα άστρα πέθαναν, εξερράγησαν ως υπερκαινοφανείς εμπλουτίζοντας εξαιρετικά γρήγορα τον μεσοαστρικό χώρο του γαλαξία με βαριά στοιχεία όπως άνθρακας, τον οποίο ανιχνεύουμε σε αυτούς τους γαλαξίες σήμερα.
Ο νάνος ακανόνιστος γαλαξίας NGC4163 περιέχει σμήνη από νεαρά μπλέ άσυρα, όπως φαίνονται στη φωτοηγραφία. Ο NGC4163 βρίσκεται σε απόσταση 10 εκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη.
Κοιτώντας τις αμέτρητες φωτογραφίες του Hubble η παλιά παροιμία που αναφέρεται στο σχετικό δελτίο τύπου μοιάζει εξαιρετικά εύστοχη: «Οι γαλαξίες είναι σαν τους ανθρώπους. Φαίνονται κανονικοί μέχρι να τους γνωρίσεις από κοντά».
Περισσότερες πληροφορίες και εικόνες στο http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2008/35
Λάβατε αυτό το newsletter γιατί έχετε εγγραφεί στη λίστα αποδεκτών του Telescopeshop. Αν δεν επιθυμείτε να λαμβάνετε μηνύματα στο μέλλον, μπορείτε να διαγραφείτε από τη λίστα.
|
|
|
 |
